Στὴν Ἀθήνα τοῦ Σοφοκλῆ ἐθριάμβευε ἡ σκέψη, ὁ Λόγος τοῦ Ἡρακλείτου, ὁ Νοῦς τοῦ Ἀναξαγόρα, ἡ Σοφία τῶν Σοφιστῶν – μὲ ἕνα λόγο, ἡ φιλοσοφία καὶ ἡ ἐπιστήμη. Συνιστᾶ μέγα κατόρθωμα νὰ ρυθμιστεῖ ἡ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς κοινωνίας κατὰ τὶς ἐπιταγὲς τοῦ ὀρθοῦ λόγου. Σύμφωνα μ’ αὐτόν, ἀργότερα, ὁ Πλάτων θὰ προτείνει τὴν ὀργάνωση τῆς ὀρθῆς Πολιτείας. Ὅμως ἡ Ποίηση βλέπει τὰ ὅρια. Βεβαίως, καὶ ὁ Πλάτων ἦταν ποιητής. Ὄχι ὅμως περισσότερο ποιητὴς ἀπὸ τὸν Σοφοκλῆ. Γι’ αὐτὸ ἄλλωστε καὶ ὁ πρῶτος ἄλλαξε ἐγκαίρως ἀπασχόληση. Ἐνῶ ὁ Σοφοκλῆς παρέμεινε ποιητὴς ἕως τὸ βαθὺ γῆρας του. Καὶ ἀκριβῶς τότε, στὸ βαθὺ γῆρας του, ἔφερε τὸν Οἰδίποδα ἀπὸ τὶς Θῆβες στὴν Ἀθήνα. Γιὰ νὰ διδάξει στὴ φιλοσοφικὴ Ἀθήνα τὸ «μέγιστο μάθημα» τῆς Ποιήσεως.
Τὸ μάθημα τοῦ Σοφοκλῆ ἦταν τὸ πλέον ἀντιφιλοσοφικό, θὰ τὸ λέγαμε τὸ πλέον ἀντιελληνικό. Διότι ἐδίδαξε πὼς ὁ ἄνθρωπος δὲν γνωρίζει μὲ τοὺς ὀφθαλμούς. Ὅλη ἡ Ἑλληνικὴ φιλοσοφικὴ ἀντίληψη εἶναι προϊὸν τῶν ὀφθαλμῶν, τῆς θέας τοῦ κόσμου, ποὺ συνοψίζεται σὲ θεωρία, τῆς αἰσθητικῆς πλαστικότητας τῶν ὁρατῶν μορφῶν, ποὺ καὶ ἡ οὐσία τους βλέπεται, εἶναι «ἰδέα». Συνεπῶς ἡ ἐξόρυξη τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ Οἰδίποδα εἶναι ἡ πλέον ἀντιφιλοσοφικὴ πράξη. Ἐπίσης, διότι ἐδίδαξε ὅτι ὁ ἄνθρωπος δὲν γνωρίζει μὲ τὴ σκέψη τὸ ὅλον τῆς ὑπάρξεως. Ἡ ἀποκλειστικὴ χρήση τῆς λογικῆς μπορεῖ νὰ τὸν ὁδηγήσει σὲ διάπραξη ἐγκλημάτων. Ὅ,τι ἐδημιούργησε ὁ Οἰδίπους μὲ τὴ λογική του τὸν ὁδήγησε στὴν αὔξηση τῆς ἐξωτερικότητας (ἔγινε Τύραννος τῶν Θηβῶν), ἀλλὰ καὶ στὴν δεινὴ μείωση τῆς ἐσωτερικότητας (ἔγινε δολοφόνος καὶ αἱμομίκτης). Τέλος, διότι ἐδίδαξε πὼς ἂν τὸ πέρασμα ἀπὸ τὸ ζῶο στὸν ἄνθρωπο γίνεται μὲ τὴ σκέψη, τὸ πέρασμα ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο πρὸς τὸν Θεὸ γίνεται μὲ τὴν ὀδύνη τῆς ὑπάρξεως. Ὁ Οἰδίπους ρημάχτηκε ἀπὸ τὸν πόνο, ἀπορρίφθηκε ἀπὸ τὴν κοινωνία του, καὶ κατόπιν ἔγινε ἄξιος θεώσεως.
Χρῆστος Μαλεβίτσης, «Περὶ τοῦ Τραγικοῦ», τόμ. 6, Ἀθήνα: ἐκδ. Ἁρμός, 2010, σ. 248-249.
Σκέψεις πτερόεσσες 